[CK Cho Người Mới] Phần 7: Các Cổ Phiếu Không Nên Đầu Tư

Trong đầu tư chứng khoán, rủi ro và lợi nhuận luôn đi kèm, để đạt hiệu quả cao cần phải tối ưu lợi nhuận và hạn chế rủi ro có thể xảy. Một trong những cách giảm rủi ro là tránh đầu tư những cổ phiếu có kết quả kinh doanh kém, thông tin không rõ ràng hoặc khó đánh giá, sau đây là một số kiểu cổ phiếu mà nhà đầu tư nên tránh:

  • Cổ phiếu giá rẻ.
  • Cổ phiếu có giá tăng giảm bất thường khó dự đoán và sự tăng giá không đến từ tăng trưởng kết quả kinh doanh.
  • Cổ phiếu của doanh nghiệp đa ngành nghề, doanh thu không đến từ ngành nghề cốt lõi và không ổn định.
  • Cổ phiếu của doanh nghiệp trung gian bị khách hàng chi phối – ép giá – độc quyền hoặc đầu ra bị kiểm soát bởi bên thứ ba nhằm rút ruột lợi nhuận.
  • Cổ phiếu của doanh nghiệp có sản phẩm dễ bão hoà, ngành nghề lỗi thời hoặc mức độ cạnh tranh quá cao, rào cản xâm nhập ngành thấp.
  • Cổ phiếu của doanh nghiệp có quan hệ công ty mẹ – con lằng nhằng hoặc có quá nhiều công ty liên kết hoạt động không hiệu quả.
  • Cổ phiếu của doanh nghiệp tăng trưởng lợi nhuận chủ yếu nhờ doanh thu tài chính không bền vững.
  • Cổ phiếu của doanh nghiệp có quá trình tăng vốn quá nhanh trong thời gian ngắn, không phù hợp với quá trình tăng trưởng doanh thu lợi nhuận.
  • Cổ phiếu của doanh nghiệp có nợ vay quá lớn, gấp nhiều lần vốn chủ sở hữu dẫn đến rủi ro về việc hoạt động liên tục.

Nhà đầu tư nên tránh những cổ phiếu có mức độ rủi ro cao

1. Cổ phiếu giá rẻ

– Mua cổ phiếu giá rẻ sẽ gặp nguy cơ rủi ro cao vì cổ phiếu này thường của những công ty có nguy cơ phá sản hoặc tài sản bị vơi dần đi.

– Cổ phiếu giá rẻ có hai trường hợp điển hình là:

  • Mệnh giá quá thấp trên thị trường và vẫn liên tục giảm giá, nguyên nhân giảm giá có thể là do kết quả kinh doanh kém, rủi ro tiềm ẩn cao hoặc doanh nghiệp liên tục chia tách cổ phiếu.
  • Mệnh giá không quá thấp nhưng mức P/E quá thấp (mức kỳ vọng P/E = giá cổ phiếu/ EPS). Điều này cho thấy kỳ vọng về cổ phiếu thấp và bị thị trường đánh giá thấp. Nguyên nhân có thể do doanh nghiệp hoạt động kém và rủi ro tiềm ẩn lớn.

Chỉ số P/E có thể tự tính hoặc xem trên trang cafef.vn

2. Cổ phiếu có giá tăng giảm bất thường khó dự đoán và sự tăng giá không đến từ tăng trưởng kết quả kinh doanh

– Những cố phiếu có giá tăng giảm bất thường mà sự tăng giá không đến từ kết quả kinh doanh thường mang tính đầu cơ rất cao. Thông thường giá cổ phiếu thường bị chi phối bởi các tay to hoặc tổ chức lớn, các phân tích về cổ phiếu sẽ không còn chính xác.

Doanh nghiệp hoạt động kém, giá cổ phiếu biến động mạnh và không có vùng tích lũy sau mỗi nhịp tăng là những cổ phiếu đầu cơ rủi ro cao

3. Cổ phiếu của doanh nghiệp đa ngành nghề

– Công ty mà đầu tư dàn trải đa ngành nghề thường đánh mất sự tập chung. Dựa vào hoạt động kinh doanh chính để dự đoán được ảnh hưởng có thể xảy ra của doanh nghiệp. Phán đoán biến động dựa vào: chính sách kinh tế vĩ mô, luật pháp, thiên tai, đối thủ cạnh tranh…

– Để xác định có phải là doanh nghiệp đa ngành nghề cần xem ngành nghề đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp và phân tích cơ cấu doanh thu. Nếu doanh thu từ sản phẩm chính/  tổng doanh thu và lợi nhuận từ sản phẩm chính/ tổng lợi nhuận thấp thì đó là doanh nghiệp đa ngành nghề.

– Tuy nhiên nếu là một doanh nghiệp lớn, đang hoạt động tốt muốn mở rộng phát triển sang mảng kinh doanh mới thì không đáng lo ngại.

4. Cổ phiếu của doanh nghiệp trung gian bị khách hàng chi phối – ép giá – độc quyền

– Doanh nghiệp mà sống kí sinh phụ thuộc hoàn toàn vào doanh nghiệp khác sẽ nguy hiểm. Vì vậy không nên chọn những doanh nghiệp trung gian vì dễ bị điều khiển bởi doanh nghiệp khác và không dự đoán trước được.

– Ngoài ra những doanh nghiệp mà sản phẩm sản xuất ra không tự chủ được việc phân phối đến tay người tiêu dùng mà phải thông qua bên thứ ba thì rất dễ bị bòn rút lợi nhuận, bên thứ ba đó rất có thể là cửa sau của ban lãnh đạo hoặc cổ đông lớn.

– Ví dụ một số ngành nghề bị chi phối:

  • Doanh nghiệp kinh doanh vật liệu xây dựng bị ảnh hưởng bởi các doanh nghiệp xây dựng và kinh doanh bất động sản.
  • Doanh nghiệp ngành điện không được tự ý bán điện cho người tiêu dùng mà phải bán hoàn toàn cho EVN, do đó không tự chủ được giá bán.

EVN vẫn đang độc quyền trong việc truyền tải và phân phối điện

5. Cổ phiếu của doanh nghiệp có sản phẩm dễ bão hoà, ngành nghề lỗi thời, rào cản gia nhập ngành thấp

– Nên tránh các công ty sản xuất lỗi thời vì tiềm ẩn rất nhiều rủi ro.

  • Hàng hoá thừa mứa, bão hoà.
  • Người tiêu dùng ít ưa chuộng.
  • Sản phẩm lỗi thời, tồn kho chất đống.
  • Buộc phải cạnh tranh, giảm giá.

– Ngoài ra những ngành nghề có rào cản gia nhập thấp, mức độ cạnh tranh cao sẽ dẫn đến biên lợi nhuận gộp thấp, và khó mở rộng phát triển được.

– Ví dụ một số ngành nghề lỗi thời:

  • Ngành công nghiệp xe máy có nguy cơ rơi vào bế tắc kéo dài khi thị trường đến ngưỡng bão hoà, việc xuất khẩu xe máy cũng gặp khó khăn => tồn kho sẽ tăng.
  • Ngành bảo hiểm có nhiều đối thủ cạnh tranh cả trong và ngoài nước nên cũng dễ bị bão hoà.

– Tuy nhiên, nếu ngành nghề được hưởng lợi từ chính sách vĩ mô, pháp luật hoặc thế giới thì có thể xem xét đầu tư, đặc biệt là khi biên lợi nhuận gộp được cải thiện.

6. Cổ phiếu của doanh nghiệp có quan hệ công ty mẹ – con lằng nhằng hoặc quá nhiều công ty liên kết hoạt động không hiệu quả

– Công ty mẹ có nhiều công ty con thì sẽ đối mặt với nhiều phiền toái hơn, phát sinh các vấn đề:

  • Cạnh tranh lẫn nhau.
  • Quản lý không tốt, mâu thuẫn mẹ con.
  • Khó dự đoán thu nhập vì bị ràng buộc.
  • Che giấu và làm đẹp báo cáo tài chính.
  • Các công ty này tự mua cổ phiếu của nhau để làm tăng lãi suất trên doanh thu tài chính. Việc sở hữu chéo giúp các công ty mẹ con nắm được thông tin nội bộ của nhau, nhờ vậy họ có thể âm thầm mua gom cổ phiếu trước khi ra thông tin chính thức.

– Ví dụ doanh nghiệp A có ba công ty con là B, C, D. Ba công ty con trên sẽ mua cổ phiếu của doanh nghiệp A với giá cao nên khi cổ phiếu doanh nghiệp A giảm thì ba công ty con sẽ lỗ. Ba công